دردسر عادت رایگان دیدن ایرانی جماعت برای «VOD» ها

آرامه بندری

حدود دو سه سالی از شروع رسمی فعالیت سرویس های «VOD» در ایران می گذرد و این سرویس ها با صرف سرمایه کلانی در حال شکل دادن به عادت جدیدی به نام «استریم ویدئو» بین مخاطبین علاقه مند به سرگرمی در جامعه ایران هستند.

البته شکل گیری «عادت استریم» در کشور ما به این راحتی به دست نخواهد آمد و قطعا چالش های بزرگی پیش روی صنعت استریم ایران وجود دارد؛ چالش هایی که هم می تواند از جنس فرهنگی باشند و هم سیاست های کلان کشوری!

مثل همه عادت ها، برای ترویج عادت استریم نیازهایی باید نهادینه شود که اصلی ترین آن بستر مناسب اینترنت است؛ بستری که از یک سو با همت وزارت ارتباطات و بهبود زیرساخت های ارتباطی فراهم شده و در سوی دیگر نیز کاهش تعرفه ترافیک اینترنت و ارزان شدن آن توسط «ISP»ها سبب شده تا کاربران ایرانی بیشتر به سمت استریم ویدئو متمایل شوند.

اینترنت مناسب عاملی مهم برای اشاعه عادت استریم در جامعه است و اشاعه هر چه بیشتر چنین عادتی یعنی سرازیر شدن کاربران ایرانی به سوی سرویس های «VOD».

این شاید موفقیت بزرگ برای مدیران سرویس های «VOD» باشد، اما در این بین مدیران کسب و کارهای «VOD» با چالش های متنوعی رو به رو هستند؛ چالش هایی که هر یک از جنسی خاص هستند و می توان آن ها را در سه دسته فرهنگی، قانونی و سیاست گذاری دسته بندی نمود.

سرویس هایی که در مدت کوتاه فعالیت خود باعث اشتغال زایی و کارآفرینی شده اند و مزایایی چون مبارزه با ترافیک قاچاق کشور داشته اند هر روز با چالش پیش بینی نشده ای رو به رو می شوند. برای مثال در حوزه قانون گذاری و سیاست گذاری، طرح کمیسیون فرهنگی مجلس در مورد دادن اختیار و مسئولیت کامل به صدا و سیما در صدور مجوزهای حوزه صوت و تصویر فراگیر حتی در فضای مجازی یکی از همان دسته چالش های پیش بینی نشده است که صنعت نوپای استریم کشور احتمالا باید خود را برای دست و پنجه نرم کردن با آن آماده کند.

در همین رابطه بخوانید: آیا نقض کپی رایت برای سریال ها ضرر است؟ خیر!

 در حوزه فرهنگی نیز مدیران سرویس های «VOD» با چالشی بزرگ رو به رو هستند که باید امیدوار بود پیش از تزریق سرمایه چند ده میلیاردی به آن توجه کرده باشند؛ این چالش را می توان «عادت رایگان دیدن» نامید، چالشی که به واسطه جدی نگرفتن قانون کپی رایت در کشور به معضلی بزرگ تبدیل شده است.

عادت رایگان دیدن و معضلاتش

ما سال هاست عادت کرده ایم که بدون پرداخت هیچ هزینه ای(یا هزینه اندکی به عنوان حق اشتراک) از وبسایت های دانلود که عمدتا فارسی زبان نیز هستند، بهترین فیلم ها و سریال های روز جهان را که میلیون ها دلار برای ساخت آنها هزینه شده ، دانلود کنیم و با زیرنویس های رایگان ببینیم و لذت ببریم یا تنها یک ساعت پس از انتشار نسخه دی وی دی یک سریال ایرانی که برای شبکه نمایش خانگی ساخته شده و تهیه کننده میلیاردها تومان هزینه اش کرده، به صورت غیر قانونی در وبسایت های ایرانی قرار می گیرند. اتفاقی که جز در مورد سریال های «قهوه تلخ» و «شهرزاد» که خواهش عوامل سرشناس آن برای تهیه نسخه اورجینال باعث شد درصد محسوسی از دانلودهای غیرقانونی کم شود در باقی موارد دانلود رایگان و غیرقانونی به هر گزینه دیگری ارجحیت دارد.

در همین رابطه بخوانید: «بازی تاج و تخت» در چنگال دانلود غیرقانونی

البته ایجاد چنین عادتی ریشه های فرهنگی و اجتماعی دارد. کشور ما علاوه بر اینکه هرگز حاضر نبوده معاهدات بین المللی کپی رایت را بپذیرد و به شهروندانش هم آموزش داده تا چگونه با نقض قانون به سرگرمی مد نظر خود دسترسی پیدا کنند، غافل از این که ترویج چنین عادتی یعنی آسیب زدن به کسب و کارهای ملی! چون برای مخاطب ایرانی تفاوتی نمی کند سرگرمی مورد نظر فیلمی هالیوودی باشد و یا محصول ملی مانند سریال شهرزاد؛ به هر حال کاربر مصمم ایرانی از طریقی به هدف خود که همان رایگان دیدن است دست پیدا می کند!

در چنین شرایطی دو سوال اصلی پیش روی کسب و کار های «VOD» است؛ آیا کسی حاضر است برای محتوای که رایگان در اینترنت پیدا می شود اشتراک سرویس های «VOD» را پرداخت کند؟ و آیا سرویس های «VOD» به تنهایی توان تغییر فرهنگ غالب جامعه را دارند؟

شاید پرسش های فوق چالش هایی بزرگ به نظر بیایند ولی تجربه جهانی ثابت کرده که پاسخ هر دو پرسش بالا می تواند «بله» باشد! سرویس های استریم ویدئو و موسیقی تحولی بنیادین در جهان رقم زدند. این سرویس ها به عنوان مدل های نوین توزیع محتوا ثابت کردند که می توانند فرهنگ رایگان دیدن و شنیدن را تغییر دهند! اما این امر چگونه ممکن است؟

جهان مدرن چگونه عادت رایگان دیدن را تغییر داد؟!

راه مبارزه سرویس های استریم با چنین چالشی، در رویکرد جدید آن ها نسبت به تامین سرگرمی و همسو کردن ذینفعان این صنعت با هم خلاصه می شود. یعنی در دسترس بودن بیش از اندازه و منظم و طبقه بندی شده محتوا، طوری که برای مخاطب پرداخت اشتراک ماهیانه به صرف زمان برای دانلود غیر قانونی، ذخیره سازی و دیدن محتوا بچربد.

این مسیری است که سرویس های استریم از اوایل سال ۲۰۰۷ در پیش گرفتند. آن ها در کنار داشتن هزینه ای مقرون به صرفه، از علم رمز نگاری هم برای حفاظت محتوا در برابر دانلود غیر قانونی استفاده کردند تا کاربران راهی جز پرداخت هزینه اشتراک برای بهره مندی از محتوای درجه یک نداشتند. البته در کنار محتوای اختصاصی، کاربران به این نتیجه رسیدند که با پرداخت این هزینه می توانند به اقیانوسی از محتوای جذاب دست پیدا کنند و به این ترتیب عادت استریم کم کم در جوامعی مانند آمریکا شیوع پیدا کرد.

در کنار این مسائل، عزم جدی جوامع مدرن برای مبارزه با دانلود غیرقانونی توسط نهادهای قانون گذارشان فرایند ایجاد این عادت جدید را تسریع کرد. بهترین نمونه برای مطالعه تاثیرگذاری صنعت استریم بر رفع چالش های فرهنگی و دانلود غیر قانونی را هم می توان در تاثیرگذاری و رشد روز افزون دو سرویس استریم «اسپاتیفای» و «نتفلیکس» ملاحظه کرد.

در سال های ابتدایی هزاره جدید، با روی کار آمدن نرم افزار «تورنت» که از آن به عنوان بزرگترین کشتی دزدان دریایی محتوای اینترنتی نام می برند، دیگر کسی حاضر نبود برای موسیقی و فیلم پولی پرداخت کند. نقض گسترده کپی رایت در تمام جهان صنعت فروش موسیقی را به زانو درآورد. حتی کسی حاضر نبود برای خرید یا کرایه دی وی دی فیلم ها مبلغی پرداخت کند و صنعت سینما هم از این موضوع دچار آسیب های جدی شد.

در چنین شرایطی سرویس استریم «اسپاتیفای» در حوزه موسیقی شکل گرفت و نتفلیکس نیز در گامی پر ریسک تصمیم گرفت تا مدل توزیع محتوا خود را به کلی دگرگون کند. در آن زمان کسی فکر نمی کرد مردمی که عادت به رایگان دیدن و شنیدن کرده اند حاضر باشند اشتراک این سرویس ها را پرداخت کنند؛ اما این دو سرویس ثابت کردند که توان تغییر هر چیزی را دارند.

اسپاتیفای و نتفلیکس چه کردند؟

اسپاتیفای به یکباره از کشور سوئد سر بر آورد؛ سرویسی «AOD»، با آرشیوی بسیار کامل و ساختاری دوستانه توانست توجه دوستداران موسیقی و موزیسین ها را به خود جلب کند. اسپاتیفای از استریم موسیقی و تبلیغات، به موزیسین ها و هنرمندان مبلغ اندکی تخصیص می دهد و کاربران نیز با پرداخت اشتراک مقرون به صرفه می توانند به میلیون ها ساعت موسیقی دست پیدا کنند.

علاوه بر افزایش آگاهی عموم نسبت به سرویس «اسپاتیفای»، عزم جدی برای مبارزه با تورنت نیز در آمریکا و سایر کشورها سبب وضع قوانین جدید شد. در چنین شرایطی دیگر کسی به دنبال سایت های تورنت و ذخیره سازی اطلاعات بر روی موبایل و سایر دستگاه ها نبود. چرا که هر جا اینترنت یافت می شد، کاربر با موبایل خود می توانست دسترسی نامحدودی به بزرگترین آرشیو موسیقی دنیا داشته باشد، که این یعنی نهادینه شدن عادت استریم.

در همین رابطه بخوانید: ضربه ای دیگر بر پیکر دانلود غیر قانونی!

«VOD» نیز به عنوان مدل جدید توزیع محتوای ویدئویی ثابت کرد که می توان به وضعیت نامناسب دانلود غیرقانونی این نوع محتوا سر و سامان دهد. در همین راستا سال ۲۰۰۷ نتفلیکس تصمیم گرفت تا مدل کسب و کار خود را به کلی تغییر داده و از سرویس اجاره آنلاین دی وی دی به سرویس «VOD» تغییر ماهیت دهد.

نتفلیکس در این تغییر جهت بسیار مهم و تاریخ ساز صدها ساعت محتوا را تنها با مبلغ اندکی اشتراک ماهانه در اختیار مشترکین خود قرار داد. در چنین شرایطی هزینه پست و اجاره دی وی دی فیلم ها کاهش یافت و مردم به جای دانلود غیر قانونی با استریم ویدئو آشنا شدند. در ادامه هم محتوای خوب و با کیفیت در هر دو زمینه اورجینال و آرشیوی سبب شد تا علاقه مندان به فیلم و سریال در هر جای جهان شیفته این سرویس استریم شوند.

نتفلیکس ثابت کرد هر چه محتوا سریع تر و به صورت یکپارچه توسط سرویس های «VOD» در سراسر جهان توزیع شود، آمار دانلود غیر قانونی نیز کاهش می یابد. این روند را می توان در سرویس «HBO GO» و مدل توزیع سریال «بازی تاج و تخت» به خوبی مشاهده کرد. تاخیر در عرضه جهانی سریال «بازی تاج و تخت» در بین سال های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ سبب شد تا این محصول شبکه «HBO» رکورد بیشترین دانلود غیر قانونی محصولات تلویزیونی را بشکند اما با بهبود توزیع بین المللی این سریال از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷، دانلود غیر قانونی این سریال کمتر و کمتر شده است.

در همین رابطه بخوانید: غول های استریم در صدر سرویس های اشتراکی!

این روزها نتفلیکس و اسپاتیفای به ترتیب ۱۲۵ و ۷۱ میلیون مشترک در سراسر جهان دارند؛ سرویس هایی که به دلیل نوع خدمات، دسترسی آسان و کیفیت محتوا خود توانسته اند جای پای محکمی بین بسیاری از مردم جهان پیدا کنند.

 

ایران با وضعیت رایگان دیدن چه کند؟

مشخص است که صنعت استریم توانسته عادتی جدید در جهان باب کند و قطعا مردم ما نیز از این قاعده مستثنی نیستند. با کاهش تعرفه ترافیک اینترنت در کنار بهبود سرعت و پهنای باند شرایط برای تکرار الگوی جهانی برای مبارزه با دانلود غیر قانونی مهیا است.

سرویس های «VOD» کشور مانند فیلیمو، فیلم نت، لنز، آیو  و... طی ماه های گذشته ثابت کرده اند می توانند محتوای روز دنیا را در زمان مناسب به مشترک ایرانی ارائه دهند (گرچه همه ما می دانیم که این سرویس ها لایسنس قانونی برای پخش این نوع محتوا ندارد و خود ناقض کپی رایت هستند)؛ محتوایی که به صورت دوبله و یا زیر نویس می تواند در خانه های ایرانی ها به نمایش درآید. این همان دسترسی سریع و یکپارچه به محتوا است.

در دسترس بودن بیش از اندازه، یکی از عوامل مهم در شکل دادن عادت استریم در جامعه ایرانی خواهد بود. در کنار آن باید محتوای اختصاصی این پلتفرم ها تولید شود؛ محتوایی با کیفیت که با صرف هزینه برای حفاظت از آن کاربر ایرانی را مجاب به ورود به پلتفرم و پرداخت اشتراک کند. البته از نقش تبلیغات گسترده و آگاهی رسانی برای ترویج عادت استریم نباید غافل شد. باید توجه داشت که حتی با کاهش مخاطبان شبکه های صدا و سیما، همچنان رسانه ملی بیشترین تاثیر تبلیغات را در ابعاد کشوری دارد و سرویس های «VOD» تا به حال در رسانه ملی تبلیغ اثربخشی نداشته اند.

گام بعدی عزم جدی است برای مبارزه با دانلود غیرقانونی محتوای داخلی. البته اگر قرار بر احترام گذاشتن به حقوق مالکیت فکری آثار باشد، نباید تفاوتی بین محتوای خارجی و داخلی گذاشت، چرا که محتوای بدون لایسنس یعنی چالشی بزرگ برای محتوای داخلی. محتوای ایرانی که میلیاردها تومان برای آن هزینه شده نمی تواند با محتوای درجه یک جهانی که میلیون ها دلار برایش هزینه شده ولی بدون پرداخت حق لایسنس منتشر می شود، رقابت کند. با این حال به نظر می رسد ترویج عادت استریم راهی باشد برای تغییر عادت فرهنگی ما. احترام به حقوق کپی رایت محتوای داخلی می تواند به صورت غیر مستقیم و به واسطه هزینه مقرون به صرفه و در دسترس بودن آن بدست بیاید.

سرویس های «VOD» کشور فعلا با تمامی سختی ها و نا ملایمت ها ساخته اند؛ امیدواریم صنعتی که با میلیارد ها تومان سرمایه گذاری بخش خصوصی در حال پا گرفتن است با تصمیم های شتاب زده از مسیر رشد خود منحرف نشود، چرا که قطعا این صنعت می تواند کمک های شایانی به اقتصاد ملی و اشتغال زایی جوانان با استعداد کند.

چت
نظر بدهید
CAPTCHA
حروف در کادر را تایپ کنید
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.‎

معرفی مقاله‌های مرتبط